Instytut Podstawowych Problemów Techniki powstał jako jedna z pierwszych i wyjątkowo szerokotematycznych placówek Polskiej Akademii Nauk. W związku z tym stanowił zalążek dla nowych samodzielnych instytucji badawczych. Przekształcały się w nie zespoły badawcze dojrzewające w środowisku IPPT do samodzielnego istnienia.

W 1954 roku powstał w IPPT, pod kierownictwem Pawła Jana Nowackiego, Zakład Elektrotechniki, który w 1962 roku przekształcił się w Instytut Automatyki PAN (IA). Zajęto się w nim takimi problemami jak: teorią sterowania, cybernetyką, teorią systemów wielkich. Ewolucja tematyczna oraz rosnące zapotrzebowanie na przekazywanie praktycznych wyników gospodarce państwa stanowiły podstawę do utworzenia w 1971 roku Instytutu Cybernetyki Stosowanej. Kontynuowano tam prace prowadzone w IA, rozszerzając je o metody cybernetyczne i ich zastosowania do zagadnień technologicznych, bionicznych, rozpoznawania obrazów, zarządzania itp. Dwa lata później Instytut ten został wchłonięty przez Instytut Organizacji i Kierowania (placówka wspólna PAN i Ministerstwa Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki). W jego obrębie przetrwały dwa prężne środowiska, które stanowiły podstawę dwóch ważnych placówek - Instytutu Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej IBIB (1975 r.) oraz Instytutu Badań Systemowych IBS (1977 r.).

W 1966 roku z dwóch zakładów IPPT (Zakładu Elektroniki oraz Zakładu Magnetyków) powstał Instytut Technologii Elektronowej, który odegrał ogromną rolę w tworzeniu podstaw przemysłowych polskiej elektroniki.

Jednym z pierwszych zakładów, który powstał po utworzeniu Wydziału IV, jako jednostka pomocnicza i następnie znalazł się, jako jeden z pierwszych pięciu zakładów, w strukturze IPPT, był Zakład Metali (pod kierownictwem Aleksandra Krupkowskiego). Zakład ten prowadził badania związane z wytwarzaniem metali i ich stopów, strukturą metali i ich stopów oraz przerabianiem metali surowego w półprodukty potrzebne w szeregu gałęzi przemysłu. W 1969 roku został wydzielony z IPPT jako samodzielna placówka pod nazwą Zakład Podstaw Metalurgii, a w 1977 roku został przekształcony w Instytut Podstaw Metalurgii im. Aleksandra Krupkowskiego (jednego z Założycieli IPPT). Jego tematyka badawcza rozszerzyła się na chemię fizyczną metali, zagadnienia hydro i elektrometalurgii, krystalizacji i badań strukturalnych.