11 marca br. w Centrum Badawczym KEZO w Jabłonnie, z inicjatywy oraz dzięki aktywnemu zaangażowaniu Prezesa Polskiej Akademii Nauk, prof. Marka Konarzewskiego, odbyła się demonstracja technologii aerostatycznej rozwijanej przez naukowców z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk (IPPT PAN) we współpracy z partnerami przemysłowymi. Podczas spotkania zaprezentowano koncepcję aerostatu wyposażonego w zestaw sensorów umożliwiających wieloaspektowe monitorowanie przestrzeni powietrznej.
Projekt stanowi odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na skuteczne, a jednocześnie relatywnie niedrogie rozwiązania służące obserwacji i nadzorowi przestrzeni powietrznej. Platforma latająca została opracowana w Zakładzie Technologii Inteligentnych IPPT PAN pod kierownictwem prof. Jana Holnickiego-Szulca i dr. hab. inż. Zbigniewa Wołejszy, we współpracy z firmą Adaptronica Sp. z o.o., wywodzącą się z IPPT PAN. Aparatura obserwacyjna została natomiast przygotowana przez firmę XY Sensing – przedsiębiorstwo technologiczne wywodzące się z Politechniki Warszawskiej, pod kierownictwem prof. Krzysztofa Kulpy.
W spotkaniu uczestniczyli Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego dr Marcin Kulasek, Wiceminister Obrony Narodowej Stanisław Wziątek, generałowie oraz reprezentanci sił zbrojnych, Prezes PAN prof. Marek Konarzewski, a także Wiceprezes PAN prof. Natalia Sobczak oraz dyrekcja IPPT PAN. Pokaz był pierwszą tak szeroką publiczną prezentacją opracowanej platformy aerostatycznej.
Platforma latająca czyli aerostat na uwięzi może obecnie przenosić około 10 kilogramów aparatury badawczej przy bezwietrznej pogodzie. Wraz ze wzrostem prędkości wiatru siła udźwigu rośnie z kwadratem prędkości opływającego aerostat powietrza. Konstrukcja została zaprojektowana w sposób skalowalny i w przyszłości może umożliwić zwiększenie udźwigu do dowolnej masy. Otwiera to możliwość instalowania różnorodnych systemów obserwacyjnych, w tym kamer termowizyjnych oraz sensorów radiowych. Ze wstępnych oszacowań wynika, że docelowa sumaryczna masa wszystkich ww. sensorów wraz z systemem zasilania nie powinna przekroczyć wartości 70 kg.
Opracowywany system, nazwany Biernym Aerostatycznym Systemem Informacyjno-Analitycznym, stanowi platformę integrującą kilka technologii detekcyjnych. Na pokładzie aerostatu mogą znaleźć się czujniki optyczne i akustyczne, a także pasywny radar wykorzystujący sygnały radiowe obecne w otoczeniu, emitowane m.in. przez nadajniki telewizyjne, radiowe czy sieci komórkowe. Fale te, po odbiciu od obiektów znajdujących się w powietrzu, mogą zostać zarejestrowane i przeanalizowane, co umożliwia wykrywanie dronów lub innych statków powietrznych bez konieczności emisji własnego sygnału radarowego.
Jedną z warstw detekcji jest również sensor ADS-B, pozwalający identyfikować obiekty cywilne wyposażone w transpondery lotnicze. Dzięki temu możliwe jest szybkie odróżnienie legalnego ruchu lotniczego od obiektów potencjalnie niepożądanych. Kolejną warstwę systemu stanowi obserwacja optyczna i termowizyjna, umożliwiająca śledzenie oraz identyfikację obiektów także w trudnych warunkach atmosferycznych.
Istotną przewagą platformy aerostatycznej jest jej pułap operacyjny, na którym pracują zainstalowane na niej różne sensory. Wyniesienie aparatury na wysokość kilkuset metrów nad powierzchnię ziemi pozwala znacząco zwiększyć zasięg obserwacji i wykrywać obiekty znajdujące się poza linią horyzontu niewidoczne dla systemów naziemnych. Przy odpowiednim pułapie możliwe jest monitorowanie przestrzeni powietrznej na dystansie wielu dziesiątek kilometrów.
Ważnym elementem rozwijanej platformy jest również infrastruktura komunikacyjna opracowywana w IPPT PAN. Dane z aerostatu przesyłane są na ziemię światłowodowym łączem poprowadzonym wzdłuż uwięzi obiektu, co zapewnia wysoką przepustowość transmisji oraz bezpieczeństwo przesyłanych informacji. Na potrzeby projektu w instytucie opracowano także autorski system mocowania uwięzi oraz stabilizacji platformy.
Podczas demonstracji zaprezentowano możliwości optycznych systemów obserwacyjnych, zdolnych do wykrywania i śledzenia obiektów z odległości kilkudziesięciu kilometrów. Rzeczywiste parametry detekcji zależą jednak od wielu czynników, takich jak wielkość obiektu, jego prędkość czy warunki atmosferyczne.
W ramach projektu rozwijane są również algorytmy fuzji danych oraz klasyfikacji obiektów, które łączą informacje pochodzące z różnych sensorów w jeden spójny obraz sytuacji. Takie podejście pozwala ograniczyć liczbę fałszywych alarmów i zwiększyć skuteczność wykrywania.
Choć naturalnym odbiorcą tej technologii są instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa, potencjalne zastosowania systemu są znacznie szersze. Aerostat może wspierać działania służb granicznych, policji oraz instytucji odpowiedzialnych za ochronę infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo lotnisk, linii kolejowych czy monitoring dużych wydarzeń.
Demonstracja w Jabłonnie była prezentacją możliwości polskiej myśli naukowej i technologicznej oraz przykładem współpracy środowiska naukowego z przemysłem. W IPPT PAN prace nad rozwojem systemu są kontynuowane, a stworzenie docelowego pełnego prototypu technologii w stosunkowo krótkim czasie pozostaje realnym scenariuszem.
Artykuły prasowe:
Prace nad konstrukcją aerostatu trwały od ponad pięciu lat i były finansowane głównie przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) w ramach wspólnych programów z Narodowym Centrum Nauki: „TANGO 2” i „TANGO 4”, których celem była budowa pomostu między badaniami podstawowymi a przemysłowymi i pracami rozwojowymi. Rozwiązania konstrukcyjne opierają się na patentach przyznanych IPPT PAN przez Urząd Patentowy RP. Pierwszy materiał wideo prezentujący aerostat opublikowano w 2021 roku na kanale YouTube IPPT PAN.
GALERIA ZDJĘĆ Z WYDARZENIA 11 MARCA 2026 roku
